organen stelsel

Orgaanstelsels: zo werken organen samen

Een orgaanstelsel is een groep organen die samen een taak uitvoeren. Zo werken je mond, maag en darmen samen bij de vertering van voedsel. Je lichaam heeft verschillende orgaanstelsels, die ook onderling samenwerken.

Wat is het verschil tussen een orgaan en een orgaanstelsel?

Een orgaan is een deel van je lichaam met één of meer taken. Je hart pompt bijvoorbeeld bloed rond. Een orgaanstelsel bestaat uit meerdere organen die samen een grotere taak uitvoeren. Het hart vormt met de bloedvaten het bloedvatenstelsel.

Een orgaan is zelf ook opgebouwd uit kleinere onderdelen. Cellen met een vergelijkbare taak vormen samen een weefsel, zoals spierweefsel. Verschillende soorten weefsel vormen samen een orgaan. Organen werken vervolgens samen in een orgaanstelsel.

Welke orgaanstelsels heeft je lichaam?

Een veelgebruikte indeling onderscheidt ongeveer elf orgaanstelsels. De grenzen zijn niet altijd scherp: sommige organen hebben meer dan één taak en passen daardoor bij meerdere stelsels.

Orgaanstelsel Organen en onderdelen Belangrijkste taak
Huidstelsel Huid, haren, nagels en zweetklieren Beschermt het lichaam en helpt de lichaamstemperatuur regelen.
Beenderstelsel Botten, gewrichten en kraakbeen Geeft steun, beschermt organen en maakt beweging mogelijk samen met spieren.
Spierstelsel Vooral skeletspieren en hun pezen Zorgt voor beweging en helpt je lichaamshouding bewaren.
Zenuwstelsel Hersenen, ruggenmerg en zenuwen Ontvangt en verwerkt signalen en stuurt reacties aan.
Hormoonstelsel Onder meer de schildklier en bijnieren Maakt hormonen die processen zoals groei en stofwisseling regelen.
Bloedvatenstelsel Hart en bloedvaten Vervoert bloed met onder meer zuurstof en voedingsstoffen.
Lymfestelsel en afweerstelsel Lymfevaten, lymfeklieren en milt Helpt vocht afvoeren en het lichaam beschermen tegen ziekteverwekkers.
Ademhalingsstelsel Luchtwegen en longen Neemt zuurstof op en voert koolstofdioxide af.
Verteringsstelsel Onder meer mond, maag, darmen en lever Verwerkt voedsel en neemt voedingsstoffen op.
Urinewegstelsel Nieren, urineleiders, blaas en urinebuis Filtert afvalstoffen uit het bloed en voert ze af via urine.
Voortplantingsstelsel Onder meer eierstokken en baarmoeder, of teelballen en penis Maakt voortplanting mogelijk en maakt ook geslachtshormonen aan.

Je kunt ook een andere indeling tegenkomen. Het lymfestelsel en het afweerstelsel worden bijvoorbeeld soms apart genoemd. Dat verandert niets aan hun samenwerking.

Hoe werken orgaanstelsels samen?

Een taak van je lichaam stopt meestal niet bij één stelsel. Als je eet, breekt het verteringsstelsel voedsel af. Voedingsstoffen komen via de darmwand in het bloed terecht. Het bloedvatenstelsel vervoert ze vervolgens naar plekken waar je lichaam ze gebruikt.

Bij bewegen zie je een andere samenwerking. Spieren trekken samen en bewegen zo de botten bij de gewrichten. Het zenuwstelsel stuurt de spieren aan. Je ademhaling en bloedsomloop zorgen ervoor dat de spieren zuurstof krijgen en afvalstoffen kunnen afvoeren.

Ook je lichaamstemperatuur wordt door verschillende stelsels geregeld. Als je het warm krijgt, geven zweetklieren zweet af. Bloedvaten in de huid kunnen wijder worden, waardoor je meer warmte aan de omgeving afgeeft.

Kan een orgaan bij meerdere stelsels horen?

Ja. De alvleesklier helpt bijvoorbeeld bij de vertering door stoffen af te geven die voedsel afbreken. De alvleesklier maakt ook hormonen aan en hoort daardoor bij het verteringsstelsel én het hormoonstelsel.

Ook de nieren hebben meer dan één taak. Ze filteren het bloed en maken urine, maar maken daarnaast stoffen aan die andere processen in het lichaam helpen regelen. De indeling in stelsels is dus een hulpmiddel om het lichaam te begrijpen, geen verzameling van losstaande groepen.

Veelgestelde vragen over orgaanstelsels

Wat zijn de organen van het spierstelsel?
Het spierstelsel bestaat vooral uit skeletspieren en hun pezen. Skeletspieren zitten aan botten vast en zorgen dat je bijvoorbeeld je arm kunt buigen. Er zijn ook spieren in organen, zoals de maag en het hart. Die worden meestal besproken bij de stelsels waar die organen deel van uitmaken.

Welke organen maken hormonen aan?
Onder meer de schildklier, bijnieren en alvleesklier maken hormonen aan. Ook de eierstokken en teelballen doen dat. Deze organen geven hormonen af aan het bloed, dat ze door het lichaam vervoert.

Werken organen op vaste tijden?
Organen werken ook wanneer je slaapt. Sommige processen volgen een dag- en nachtritme, maar er is geen vaste orgaanklok die aanwijst welk orgaan op een bepaald uur actief is. Als je om vier uur ’s nachts wakker wordt, kun je daaruit niet afleiden dat één bepaald orgaan de oorzaak is.

Hoort verdriet bij één orgaan?
Nee. Verdriet is een emotie en is niet aan één orgaan toe te schrijven. Je kunt verdriet wel lichamelijk voelen, bijvoorbeeld als spanning in je borst of buik.

De indeling in orgaanstelsels laat zien hoe je lichaam taken verdeelt. Kijk je naar een beweging, een maaltijd of je ademhaling, dan zie je dat meerdere stelsels tegelijk samenwerken.

Scroll naar boven