orgaan van jacobson

Het orgaan van Jacobson bij mens en dier

Het orgaan van Jacobson is een zintuig waarmee veel dieren chemische stoffen uit hun omgeving waarnemen. Het heet ook het vomeronasale orgaan en ligt bij deze dieren in of vlak bij de neusholte. Bij mensen is soms een kleine structuur aanwezig die erop lijkt, maar het is niet aangetoond dat die als zintuig werkt.

Wat doet het orgaan van Jacobson?

Het orgaan van Jacobson reageert bij veel dieren op chemische stoffen. Daaronder vallen feromonen: stoffen waarmee dieren van dezelfde soort informatie aan elkaar doorgeven. Die informatie kan bijvoorbeeld iets zeggen over voortplanting of over de aanwezigheid van een ander dier.

Het orgaan is geen vervanging voor de gewone neus. Veel dieren gebruiken beide systemen naast elkaar. De gewone reukzin neemt vooral stoffen waar die met de lucht worden meegevoerd. Het orgaan van Jacobson kan bij sommige dieren ook stoffen onderzoeken die van een oppervlak zijn opgenomen.

Hoe dat precies gebeurt, verschilt per diersoort. Ook de betekenis van de waargenomen stoffen verschilt. Niet elke stof die het orgaan opvangt, is een feromoon.

Waar zit het orgaan van Jacobson bij honden?

Bij honden ligt het orgaan van Jacobson aan de onderkant van de neusholte, dicht bij het neustussenschot. Het staat via kleine kanaaltjes in verbinding met de neus en de mond. Een hond kan daardoor chemische informatie onderzoeken die hij bijvoorbeeld bij het snuffelen of likken opneemt.

Wanneer een hond uitgebreid aan urine van een andere hond snuffelt, krijgt hij informatie over die soortgenoot. Daarbij spelen zowel de gewone reukzin als het orgaan van Jacobson een rol. Aan het gedrag van de hond kun je niet precies zien welke stoffen hij op dat moment waarneemt.

Hoe gebruiken slangen en katten het?

Een slang steekt regelmatig zijn gespleten tong uit. Daarmee neemt hij chemische deeltjes uit de omgeving op. Als de tong weer naar binnen gaat, brengt de slang die deeltjes naar openingen in het gehemelte. Van daaruit bereiken ze het orgaan van Jacobson. Zo helpt de tong de slang om een geurspoor te volgen.

Bij katten kun je soms de zogenoemde flehmenreactie zien: de kat trekt de bovenlip op en houdt de bek even open. Dat gebeurt vaak nadat hij aan een interessante geur heeft geroken. Bij deze reactie worden stoffen naar het orgaan van Jacobson geleid.

Hebben mensen ook een orgaan van Jacobson?

Bij sommige mensen zijn kleine putjes in het neustussenschot te vinden die worden beschreven als een overblijfsel van het vomeronasale orgaan. Of zo’n structuur aanwezig en zichtbaar is, verschilt per persoon.

Bij de mens is niet aangetoond dat deze structuur werkt zoals het orgaan van Jacobson bij veel dieren. Er is ook geen overtuigend bewijs dat mensen ermee feromonen waarnemen. Dat maakt het een duidelijk verschil met bijvoorbeeld een slang, die zijn tong en dit orgaan samen gebruikt om chemische sporen te onderzoeken.

Scroll naar boven