Skeletspieren zijn spieren die je lichaam laten bewegen en helpen om je houding vast te houden. De meeste zitten via pezen vast aan botten. Je kunt ze meestal bewust aansturen, bijvoorbeeld als je je arm optilt, maar ze werken ook automatisch bij het bewaren van je evenwicht.
Een skeletspier trekt samen als ze een signaal van een zenuw krijgt. Daarbij levert de spier kracht. Hoeveel kracht nodig is, hangt af van de beweging die je maakt.
Wat doen skeletspieren?
Skeletspieren zorgen voor beweging, maar hebben ook taken als je stilzit of stilstaat. Ze helpen je onder meer om:
- Te bewegen: spieren trekken aan botten, waardoor je bijvoorbeeld je arm kunt buigen.
- Je houding te bewaren: spieren blijven licht actief om je lichaam rechtop te houden.
- Gewrichten te ondersteunen: spieren helpen de botten bij een gewricht op hun plaats te houden tijdens een beweging.
- Warmte te maken: bij het aanspannen van spieren komt warmte vrij. Als je rilt, maken snelle spiersamentrekkingen extra warmte.
Ook bij de ademhaling zijn skeletspieren betrokken. Het middenrif trekt samen als je inademt en ontspant weer bij een rustige uitademing. Dat gaat meestal vanzelf, al kun je je ademhaling ook bewust beïnvloeden.
Hoe is een skeletspier opgebouwd?
Een skeletspier bestaat uit bundels spiervezels. Een spiervezel is een lange spiercel. In die vezels zitten nog kleinere structuren die ervoor zorgen dat de spier kracht kan leveren.
In een spiervezel liggen eiwitten die actine en myosine heten. Als de spier wordt geactiveerd, schuiven deze eiwitten langs elkaar. Daardoor kan de spiervezel korter worden en kracht leveren.
Om de spier en de spierbundels zit bindweefsel. Bloedvaten brengen onder meer zuurstof en voedingsstoffen naar de spier. Zenuwen geven signalen door waarmee de spier wordt aangestuurd.
Zo trekken skeletspieren samen
Een beweging begint met een signaal vanuit het zenuwstelsel. Een zenuw geeft dat signaal door aan spiervezels. In de spiervezels komt calcium vrij, waarna actine en myosine langs elkaar kunnen schuiven. Dat proces kost energie.
Een spier kan niet alleen kracht leveren als ze korter wordt. Houd je een boodschappentas stil vast, dan spannen spieren zich aan zonder duidelijk korter of langer te worden. Zet je de tas langzaam neer, dan kunnen spieren onder spanning juist langer worden. Zo remmen ze de beweging af.
Als het signaal stopt, wordt calcium in de spiervezel weer opgeslagen en neemt de spanning af. De spier kan dan ontspannen.
Bewuste bewegingen en reflexen
Veel skeletspieren kun je bewust aansturen. Je besluit bijvoorbeeld om een glas op te pakken en spant daarvoor spieren aan. Je hoeft niet na te denken over elke afzonderlijke spiervezel die daarbij meedoet.
Skeletspieren reageren ook automatisch. Trek je je hand snel terug na aanraking met iets heets, dan gebeurt dat via een reflex. Ook kleine correcties om je evenwicht te bewaren verlopen vaak zonder dat je daar bewust bij stilstaat.
Voor een lichte beweging worden minder spiervezels ingeschakeld dan voor een zware inspanning. Je zenuwstelsel past de aansturing aan de taak aan.
Waar halen skeletspieren hun energie vandaan?
Spiervezels gebruiken een stof die ATP heet als directe energiebron. Het lichaam maakt steeds nieuw ATP aan, onder meer uit koolhydraten en vetten. Welke brandstof vooral wordt gebruikt, hangt onder andere af van hoe zwaar en hoe lang je je inspant.
Bij rustige inspanning kunnen spieren veel energie vrijmaken met behulp van zuurstof. Bij een korte, zware inspanning leveren andere processen snel extra energie. Die processen kunnen tijdelijk zonder zuurstof verlopen.
Wordt een inspanning zwaar of duurt ze lang, dan kunnen spieren vermoeid raken. Je merkt bijvoorbeeld dat je minder kracht kunt leveren of een beweging minder goed kunt volhouden. Rust geeft je lichaam gelegenheid om te herstellen.
Verschil tussen skeletspieren en andere spieren
Je lichaam heeft naast skeletspierweefsel ook hartspierweefsel en glad spierweefsel. Die hebben elk een eigen taak en aansturing.
- Skeletspierweefsel zorgt vooral voor beweging en houding. Je kunt de meeste van deze spieren bewust aansturen.
- Hartspierweefsel zit in de wand van het hart en trekt automatisch samen om bloed rond te pompen.
- Glad spierweefsel zit onder meer in de wanden van bloedvaten en darmen. Het werkt meestal zonder bewuste aansturing.
Onder een microscoop hebben skeletspiervezels een gestreept patroon. Daarom worden skeletspieren ook dwarsgestreepte spieren genoemd. Hartspierweefsel heeft eveneens een gestreept patroon, maar werkt anders dan skeletspierweefsel.
Veelgestelde vragen over skeletspieren
Zitten alle skeletspieren aan botten vast?
De meeste skeletspieren zijn via pezen aan botten verbonden, maar niet allemaal. Sommige skeletspieren hechten bijvoorbeeld aan huid of ander weefsel.
Kunnen skeletspieren alleen trekken?
Ja. Een spier levert kracht door te trekken, niet door actief te duwen. Voor bewegingen in verschillende richtingen werken spieren daarom vaak samen met andere spieren die een tegengestelde beweging mogelijk maken.
Zijn skeletspieren altijd volledig ontspannen in rust?
Nee. Ook in rust kunnen spieren een lichte spanning hebben. Die basisspanning helpt onder meer om je houding te bewaren.
Kun je spierpijn krijgen na het gebruiken van skeletspieren?
Ja. Na een ongebruikelijke of zware inspanning kunnen je spieren gevoelig worden, vooral als ze onder spanning langer moesten worden. Spierpijn is niet nodig om sterker te worden.
Skeletspieren werken dus niet alleen wanneer je bewust beweegt. Ook bij stilzitten, ademhalen en het bewaren van je evenwicht zijn ze actief.


