Flauwte overkomt meer mensen dan je denkt. Je staat ergens in de rij, voelt je plotseling draaierig, en het volgende moment lig je op de grond. Het gaat snel, het is verwarrend en voor omstanders kan het schrikken zijn. Toch is het in de meeste gevallen niet gevaarlijk. Wel is het goed om te begrijpen wat er precies gebeurt en hoe je iemand helpt die flauwvalt.
Wat er in je lichaam gebeurt als je flauwvalt
Flauwvallen, ook wel syncope genoemd, is een korte periode van bewustzijnsverlies. Dit gebeurt doordat de hersenen tijdelijk te weinig bloed en zuurstof krijgen. Je bloeddruk daalt plotseling, het lichaam reageert en je zakt weg. Dit duurt meestal maar een paar seconden tot een minuut. Daarna kom je vanzelf weer bij bewustzijn, omdat het liggen de bloedtoevoer naar de hersenen herstelt. Het lichaam lost het probleem dus grotendeels zelf op.
De meest voorkomende oorzaken van bewustzijnsverlies
Er zijn veel situaties die dit kunnen uitlokken. Lang staan in een warme ruimte, te snel opstaan, een schok of een nare aanblik zijn bekende voorbeelden. Bij sommige mensen speelt de nervus vagus een grote rol. Dit is een zenuw die de hartslag en bloeddruk regelt. Onder bepaalde omstandigheden, zoals stress of pijn, reageert deze zenuw te sterk. De hartslag daalt dan abrupt en de bloeddruk zakt mee. Dit heet een vasovagale reactie en is de meest voorkomende reden waarom mensen neervallen. Ook uitdroging, te weinig eten of een lange periode rechtop staan zonder te bewegen kan het risico vergroten.
Waarschuwingssignalen die je niet mag negeren
Gelukkig geeft het lichaam vaak een seintje voordat iemand echt neervalt. Denk aan een plotseling bleek gezicht, zweten, misselijkheid, een wazig gevoel in het hoofd of een tinteling in de handen. Iemand kan ook heel stil worden of glazig kijken. Als jij of iemand om je heen deze signalen voelt, is het slim om direct te gaan zitten of liggen. Zo geef je het lichaam de kans om de bloeddruk te stabiliseren voordat het te laat is. Negeer je deze signalen, dan is de kans op echt neervallen veel groter.
Wat je doet als iemand voor je neergevallen is
Als iemand al neergegaan is, is rustig handelen het allerbelangrijkste. Leg de persoon op de rug en til de benen omhoog, ongeveer dertig centimeter. Dit zorgt ervoor dat het bloed sneller naar de hersenen stroomt. Zorg voor frisse lucht en maak kledingstukken los die knellen, zoals een strakke kraag of riem. Praat rustig met de persoon en stel hem of haar gerust als het bewustzijn terugkeert. Laat iemand niet meteen opstaan, want dan kan het opnieuw gebeuren. Geef even de tijd om bij te komen. Bel 112 als de persoon niet bijkomt, langer dan een minuut buiten bewustzijn blijft, niet goed ademt, of als het om een zwangere vrouw, een kind of een oudere persoon gaat. Ook als iemand zich bij het vallen heeft bezeerd, is medische hulp nodig.
Wanneer het toch goed is om naar de dokter te gaan
Eén keer flauwvallen zonder duidelijke aanleiding is reden genoeg voor een bezoek aan de huisarts. Zeker als het vaker voorkomt, of als er hartkloppingen of pijn op de borst aan vooraf gingen, is het belangrijk dat een arts ernaar kijkt. Soms zit er een onderliggende oorzaak achter, zoals een hartritmestoornis of een te lage bloeddruk. Dat wil je niet missen. De meeste gevallen zijn onschuldig, maar een controle geeft zekerheid. Een arts kan eenvoudige tests doen, zoals een bloeddrukmeting in liggende en staande positie, om meer duidelijkheid te krijgen.
Veelgestelde vragen
Kan stress ervoor zorgen dat je neervalt?
Ja, stress kan zeker bijdragen aan flauwvallen. Bij een heftige emotionele reactie, zoals een schrik of grote angst, kan de nervus vagus te sterk reageren. De bloeddruk daalt dan snel, wat kan leiden tot kort bewustzijnsverlies. Dit heet een vasovagale syncope en is de meest voorkomende vorm.
Is flauwvallen hetzelfde als een epileptische aanval?
Nee, flauwvallen is niet hetzelfde als een epileptische aanval. Bij flauwvallen verlies je kort het bewustzijn door een tijdelijk tekort aan bloedtoevoer naar de hersenen. Bij een epileptische aanval gaat het om abnormale elektrische activiteit in de hersenen. De twee kunnen er aan de buitenkant soms op lijken, maar het zijn verschillende aandoeningen met andere oorzaken en behandelingen.
Mag je iemand water geven nadat die bijgekomen is?
Als iemand volledig bij bewustzijn is en goed kan slikken, mag je kleine slokjes water geven. Dit kan helpen als uitdroging een rol speelde. Geef nooit iets te drinken aan iemand die nog niet volledig bij is, want dat geeft een risico op verslikken.
Hoe lang duurt het voordat iemand weer normaal kan lopen na een flauwte?
Na het bijkomen is het verstandig om nog minstens vijf tot tien minuten te blijven liggen of zitten. Sta daarna langzaam op, het liefst met hulp van iemand. De meeste mensen voelen zich na een kwartier tot een half uur weer redelijk, al kan lichte moeheid de rest van de dag aanhouden.
