Het centraal en perifeer zenuwstelsel vormen samen je zenuwstelsel. Het centrale zenuwstelsel bestaat uit je hersenen en ruggenmerg. Het perifere zenuwstelsel bestaat uit de zenuwen daarbuiten, die signalen tussen het centrale zenuwstelsel en de rest van je lichaam doorgeven.
Het verschil zit dus vooral in de plek en de taak: het centrale deel verwerkt informatie, terwijl het perifere deel zorgt voor de verbinding met onder andere je huid, spieren en organen.
Centraal en perifeer zenuwstelsel naast elkaar
| Centraal zenuwstelsel | Perifeer zenuwstelsel | |
|---|---|---|
| Afkorting | PZS | |
| Waar zit het? | In je schedel en wervelkanaal | Buiten de hersenen en het ruggenmerg |
| Waaruit bestaat het? | Hersenen en ruggenmerg | Zenuwen en groepen zenuwcellen buiten het CZS |
| Wat doet het? | Informatie verwerken en reacties aansturen | Signalen van en naar het CZS doorgeven |
Je kunt het perifere deel zien als een netwerk van verbindingen. Die verbindingen lopen bijvoorbeeld naar je handen en voeten, maar ook naar organen binnen in je lichaam. Het centrale en perifere zenuwstelsel werken voortdurend samen.
Zo werken de twee delen samen
Stel dat je met je hand een warme mok aanraakt. Zintuigcellen in je huid reageren op de warmte. Via perifere zenuwen gaat een signaal naar je ruggenmerg en hersenen. Daar wordt de informatie verwerkt, waardoor je de warmte kunt voelen.
Wil je de mok neerzetten? Dan gaat er vanuit het centrale zenuwstelsel een signaal via perifere zenuwen naar de spieren in je arm en hand. Je spieren trekken samen en je beweegt de mok.
Signalen gaan dus in twee richtingen:
- Naar het centrale zenuwstelsel: informatie over wat je voelt, zoals warmte, druk of pijn.
- Van het centrale zenuwstelsel naar het lichaam: opdrachten aan spieren en signalen die de werking van organen helpen regelen.
Een snelle reactie via het ruggenmerg
Bij sommige reacties loopt het signaal niet eerst via de hersenen. Raak je iets aan dat erg heet is, dan kun je je hand automatisch terugtrekken via een verbinding in het ruggenmerg. Je hersenen ontvangen ook informatie over de aanraking, waardoor je merkt wat er is gebeurd.
Ook bij zo’n snelle reactie zijn beide delen betrokken: perifere zenuwen vervoeren de signalen en het ruggenmerg verwerkt ze.
Wat gebeurt er bij beschadiging?
Een beschadiging kan de samenwerking tussen centraal en perifeer zenuwstelsel verstoren. Welke klachten ontstaan, hangt af van de plek en de ernst van de beschadiging. Mogelijke klachten zijn bijvoorbeeld minder gevoel, tintelingen of moeite met bewegen.
Bij schade aan een perifere zenuw merk je de klachten vaak in het gebied waarmee die zenuw verbonden is. Schade aan de zenuw die naar een deel van je hand loopt, kan bijvoorbeeld daar gevoelsverlies veroorzaken. Bij schade in de hersenen of het ruggenmerg kunnen meerdere functies of grotere delen van het lichaam betrokken zijn.
Deze klachten vertellen op zichzelf niet precies waar het probleem zit. Een arts onderzoekt daarom welke bewegingen en welk gevoel zijn veranderd.
Veelgestelde vragen
Kan een beschadigde perifere zenuw herstellen?
Dat kan soms. Perifere zenuwvezels hebben meer mogelijkheden om terug te groeien dan zenuwvezels in de hersenen en het ruggenmerg. Het herstel hangt onder meer af van de ernst en de plek van de schade. Het kan lang duren en is niet altijd volledig.
Kunnen de twee delen los van elkaar werken?
Voor veel functies zijn ze van elkaar afhankelijk. Zonder verbinding via perifere zenuwen bereiken signalen uit bijvoorbeeld je huid het centrale zenuwstelsel niet op de gewone manier. Ook opdrachten aan spieren kunnen dan worden onderbroken.
Neem bij nieuwe of aanhoudende gevoelsproblemen of krachtsverlies contact op met je huisarts. Bel direct 112 bij plotselinge uitval, zoals een scheve mond, een lamme arm of moeite met spreken.


