Allergie treft in Nederland miljoenen mensen, van kleine kinderen tot volwassenen op hoge leeftijd. Het immuunsysteem reageert dan op een stof die eigenlijk onschadelijk is, zoals stuifmeel, een bepaald voedingsmiddel of de haren van een huisdier. Die overreactie kan mild zijn, maar ook heftig en soms zelfs gevaarlijk. Veel mensen leven jaren met klachten zonder precies te weten waar ze vandaan komen. Dat is zonde, want met de juiste kennis kun je er veel beter mee omgaan.
Hoe je lichaam reageert op een allergische prikkel
Bij een overgevoeligheidsreactie herkent het afweersysteem een bepaalde stof als vijand, ook al is die stof dat helemaal niet. De eerste keer dat je in aanraking komt met zo’n stof, merk je vaak nog niets. Je lichaam maakt dan wel al antistoffen aan. Bij een volgende blootstelling gaat het mis: het afweersysteem slaat alarm en geeft stoffen vrij die zorgen voor klachten. Histamine is de bekendste van die stoffen. Die veroorzaakt jeuk, zwelling, een loopneus of rode ogen. Hoe snel en hoe sterk de reactie is, verschilt per persoon en per stof. Soms zijn klachten zichtbaar binnen enkele minuten, soms duurt het uren.
De meest voorkomende soorten overgevoeligheid
Hooikoorts is waarschijnlijk de bekendste vorm. Stuifmeel van grassen, bomen of planten zorgt dan elk voorjaar of elke zomer voor een loopneus, tranende ogen en niezen. Naast hooikoorts zijn huidreacties zoals eczeem en netelroos veel gezien. Voedselovergevoeligheid komt ook steeds vaker voor, waarbij noten, koemelk, eieren, gluten of schaaldieren de meeste reacties veroorzaken. Bij kinderen begint een voedselallergie regelmatig al op babyleeftijd, bijvoorbeeld met koemelk. Huisstofmijt en dierenharen zijn dan weer de grote boosdoeners bij mensen die binnenshuis klachten krijgen. In zeldzamere gevallen reageert iemand op insectengif, latex of bepaalde medicijnen.
Symptomen herkennen bij volwassenen en kinderen
De klachten kunnen sterk uiteenlopen, afhankelijk van de soort prikkel en de manier waarop je ermee in contact komt. Via de lucht ingeademde stoffen geven vaak klachten aan de neus, ogen en luchtwegen. Aanraking met de huid leidt eerder tot jeuk, roodheid of blaasjes. Bij voedselovergevoeligheid kunnen buikpijn, misselijkheid of diarree optreden, maar ook huiduitslag of een zwelling van de lippen. Bij baby’s en jonge kinderen is het soms lastiger om klachten te herkennen, omdat zij zelf niet goed kunnen vertellen wat ze voelen. Let dan op huilen na het eten, rode wangen, buikproblemen of slaapproblemen. In ernstige gevallen kan een anafylactische reactie optreden. Daarbij daalt de bloeddruk snel, zwelt de keel op en kan iemand bewusteloos raken. Dit is een medische noodsituatie die directe hulp vraagt.
Wat je kunt doen bij klachten en een vermoeden
Een goede diagnose begint bij de huisarts. Die kan doorverwijzen naar een allergoloog voor huidtesten of bloedonderzoek. Bij een huidtest wordt een kleine hoeveelheid van een mogelijke prikkelstof op de huid aangebracht om te kijken of er een reactie volgt. Bloedonderzoek meet de hoeveelheid specifieke antistoffen in het bloed. Als de oorzaak bekend is, kun je gerichte stappen zetten. Bij milde klachten helpen antihistaminica, neusspray of oogdruppels. Bij een bewezen voedselovergevoeligheid is het vermijden van de stof de meest directe aanpak. Voor sommige allergenen, zoals stuifmeel of huisstofmijt, bestaat immunotherapie. Daarbij krijg je in kleine, oplopende doses de prikkelstof toegediend, zodat je lichaam er geleidelijk minder sterk op reageert. Mensen met een ernstige overgevoeligheid dragen vaak een adrenalinepen bij zich voor noodgevallen.
Veelgestelde vragen
Kan een allergie op latere leeftijd ontstaan?
Ja, een overgevoeligheidsreactie kan op elke leeftijd voor het eerst optreden. Iemand die jarenlang geen klachten had bij een bepaalde stof, kan er later toch op gaan reageren. Dit komt doordat het afweersysteem verandert door ouder worden, verhuizingen, ziektes of hormonale schommelingen.
Is er een verschil tussen een allergie en een intolerantie?
Ja, er is een duidelijk verschil. Bij een allergie is het immuunsysteem betrokken en kunnen reacties snel en hevig zijn. Bij een intolerantie, zoals lactose-intolerantie, reageert het spijsverteringsstelsel op een stof zonder dat het afweersysteem een rol speelt. De klachten zijn dan minder acuut, maar wel vervelend.
Kan immunotherapie een allergie volledig verhelpen?
Immunotherapie kan klachten sterk verminderen en bij sommige mensen bijna volledig wegnemen. Het is geen garantie op volledig herstel, maar veel mensen hebben na een behandeling veel minder last en zijn minder afhankelijk van medicijnen. De behandeling duurt meestal meerdere jaren.
Wanneer moet je met spoed naar de dokter bij een allergische reactie?
Bel direct 112 als iemand moeite heeft met ademen, een sterk opgezwollen keel heeft, bleek wordt, flauwvalt of plotseling erg ziek wordt na contact met een bekende prikkelstof. Dit zijn tekenen van een ernstige reactie die snel behandeld moet worden met adrenaline.
