Duizeligheid is een klacht die bijna iedereen wel eens heeft. Je staat te snel op, en ineens draait de wereld om je heen. Of je loopt een drukke winkel in en voelt je evenwicht wankelen. Soms is het een korte flits, soms houdt het minuten of zelfs uren aan. Wat er dan precies in je lichaam gebeurt, en wanneer je er iets mee moet doen, is voor veel mensen onduidelijk. Toch is het goed om te begrijpen waar dat gevoel vandaan komt.
Wat er in je lichaam gebeurt als je je draaierig voelt
Je evenwichtsgevoel is het resultaat van samenwerking tussen drie systemen: je oren, je ogen en de zenuwen in je spieren en gewrichten. Die drie sturen voortdurend signalen naar je hersenen, die er samen één beeld van maken. Gaat er ergens iets mis, dan raken die signalen door elkaar. Je hersenen ontvangen dan tegenstrijdige informatie, en dat merk je als een draaierig of zweverig gevoel. In de meeste gevallen zit het probleem in het binnenoor. Daar bevinden zich kleine kanaaltjes gevuld met vloeistof, die bijhouden hoe je hoofd beweegt. Een storing in die kanaaltjes kan leiden tot het gevoel dat alles beweegt, terwijl je stilstaat.
De meest voorkomende oorzaken van evenwichtsproblemen
Niet alle oorzaken zijn even ernstig. Een veelvoorkomende vorm heet benigne paroxysmale positieduizeligheid, ook wel BPPD genoemd. Daarbij raken kleine kristalletjes in het binnenoor los en belanden in de verkeerde kanaaltjes. Dit geeft bij bepaalde hoofdbewegingen een korte maar hevige draaisensatie. Een andere bekende oorzaak is de ziekte van Ménière, waarbij er te veel vloeistofdruk in het binnenoor ontstaat. Dit gaat vaak gepaard met oorsuizen en een verminderd gehoor. Vestibulaire migraine is een minder bekende maar ook veelvoorkomende oorzaak. Bij deze variant van migraine zijn de evenwichtsklachten soms groter dan de hoofdpijn. Buiten de oren kunnen ook lage bloeddruk, uitdroging, bloedarmoede of bepaalde medicijnen zorgen voor een licht en wazig gevoel in het hoofd.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Veel gevallen van kortdurend wankelen lossen vanzelf op en zijn niet gevaarlijk. Toch zijn er situaties waarbij je beter een arts kunt raadplegen. Ga naar de huisarts als het gevoel aanhoudt, regelmatig terugkomt of steeds erger wordt. Ook als je er last van hebt bij het lopen, als je valt of bijna valt, of als het gepaard gaat met gehoorverlies of oorsuizen, is het verstandig dit te laten onderzoeken. Heel soms is er een ernstiger oorzaak, zoals een hersenbloeding of een TIA. Daarbij gaan de klachten bijna altijd gepaard met andere signalen, zoals scheef hangende mondhoeken, problemen met spreken of een plotseling gevoel van verlamming aan één kant van het lichaam. Bel in dat geval meteen 112.
Wat je zelf kunt doen bij lichte klachten
Bij lichte vormen van evenwichtsverstoring zijn er dingen die je zelf kunt proberen. Sta langzaam op als je gelegen of gezeten hebt, zodat je bloeddruk de tijd krijgt om zich aan te passen. Drink voldoende water, want uitdroging is een onderschatte oorzaak van een draaierig hoofd. Zorg voor rust als de klachten opspelen, en vermijd plotselinge hoofdbewegingen. Sommige mensen merken dat rust in een donkere, stille ruimte helpt. Bij BPPD zijn er speciale oefeningen, de zogenaamde repositiemanoeuvres, die een fysiotherapeut of huisarts kan uitvoeren of aanleren. Die oefeningen helpen de losgeraakte kristalletjes terug op hun plek te krijgen. Slaap en een regelmatig dagritme kunnen ook bijdragen aan minder klachten, zeker als stress een rol speelt.
Veelgestelde vragen
Kan stress ervoor zorgen dat je je duizelig voelt?
Ja, stress kan bijdragen aan een draaierig of zweverig gevoel. Bij spanning adem je soms te snel en te oppervlakkig. Dit verstoort de balans van zuurstof en koolstofdioxide in je bloed, wat kan leiden tot een licht gevoel in het hoofd. Ook chronische spanning kan het evenwichtssysteem gevoeliger maken voor prikkels.
Is het normaal dat ouderen vaker last hebben van evenwichtsproblemen?
Ja, het klopt dat evenwichtsproblemen vaker voorkomen bij oudere mensen. Naarmate je ouder wordt, gaan de zintuigen die je evenwicht bewaken iets minder goed samenwerken. Ook zijn bepaalde aandoeningen en medicijnen die evenwichtsproblemen veroorzaken vaker aanwezig op hogere leeftijd. Dat maakt vallen bij ouderen een serieus aandachtspunt.
Wat is het verschil tussen een draaierig gevoel en een zweverig gevoel?
Een draaierig gevoel betekent dat je het idee hebt dat de ruimte om je heen beweegt of rondtolt, terwijl je stilstaat. Dit wordt vaak veroorzaakt door een probleem in het binnenoor. Een zweverig gevoel is anders: je voelt je licht in het hoofd, wazig of onzeker op je benen, maar er is geen draaibeweging. Dit kan meer te maken hebben met de bloeddruk, ademhaling of het zenuwstelsel.
Kunnen bepaalde medicijnen een draaierig hoofd veroorzaken?
Ja, verschillende medicijnen kunnen een draaierig of licht gevoel in het hoofd geven als bijwerking. Dit geldt onder andere voor sommige bloeddrukverlagende middelen, slaapmiddelen, antidepressiva en bepaalde antibiotica. Lees de bijsluiter van je medicijnen of vraag je apotheker om uitleg als je vermoedt dat jouw medicatie een rol speelt.
